Als oud-Nederlander en lezer van De Krant leek het onderstaande interessant is voor de mede-lezers. Mijn beroep is beiaardier, en in die hoedanigheid ben ik momenteel werkzaam als beiaardier van het Thomas Rees Memorial Carillon in Springfield, Illinois, een van de meest gerenommeerde beiaarden ter wereld.

Zoals veel lezers ongetwijfeld zullen weten, een beiaard (ook ‘carillon’ genoemd) is een muziekinstrument, bestaande uit een reeks gestemde klokken die met name in Nederland en België vaak in de torens van de grote kerken van de steden te vinden zijn. Het gros van de bewoners is zich slechts marginaal bewust van het feit dat het om een mechanisch muziekinstrument gaat en er vaak een musicus aan het werk is om die muziek over de steden uit te zaaien. Een klavier, in een speelcabine, is via draadwerk en mechanische overbrenging verbonden met de klepels in de klokken, die, op hun beurt, door de beiaardier in beweging gezet kunnen worden en de klokken tot spreken brengen.

Voor de oorsprong van de beiaard moeten we ruwweg vijf eeuwen terug naar de Lage Landen. Om wat preciezer te zijn, het gebied wat nu Nederland, België en een stukje Noord-Frankrijk (in de buurt van Lille) is. Klokken werden in de late middeleeuwen gebruikt om, binnen een korte tijd, een groot aantal mensen op de hoogte te brengen van een gebeurtenis in hun stad: een brand, de stad onder vuur van de vijand, de aankondiging van een kerkdienst… En voor iedere functie was er een andere klok (hoger of lager gestemd).

Een van de meest belangrijkste taken van de klokken was de tijdsaanduiding die plaatsvond op de zwaarste klok in de toren. Die tijdsaanduiding was van groot belang om de bevolking te wijzen op het feit dat het tijd was om hun dagelijkse gebeden te reciteren. Om de bevolking voor te bereiden op de uurslag werd er een korte melodie gespeeld op de andere klokken (brandklok, stormklok…) en vervolgens werd het uur geluid. Deze korte melodietjes werden populair en het aantal klokken werd derhalve uitgebreid; later, omdat het aantal klokken te groot werd om met slechts 2 handen en voeten te bespelen, werd een klavier ontwikkeld, en de beiaard groeide in ruwweg 2 eeuwen uit tot een volwaardig muziekinstrument bestaande uit 39 klokken (circa 3 octaven). Omdat in veel gevallen kerkorganisten ook de bespelers van de beiaarden waren is het dan ook niet vreemd dat de klavieren ook van pedalen voorzien waren, zodat de bespelers zowel met handen alsook met voeten de klokken konden bespelen. Vanaf ongeveer 1750 ontwikkelde het instrument zich slechts weinig met name door de vele oorlogen in dat gedeelte van Europa. Op het einde van de 19e eeuw vond er een revival van het instrument plaats en de groeiende interesse van de bevolking en de toenmalige bespelers leidde ertoe dat de historische instrumenten gerestaureerd werden en nieuwe beiaarden geïnstalleerd werden. In de 20e eeuw groeit het instrument tot circa 4 octaven (47, 48 of 49 klokken) hetgeen momenteel de standaardomvang van een beiaard is in Nederland en België.

Een goed aantal beiaarden zijn verloren gegaan gedurende de Tweede Wereldoorlog. Klokkenbrons was nagenoeg identiek met het materiaal waar geschut mee gemaakt werd, en klokken waren dus een gewild doelwit voor de vijand in tijd van gebrek aan brons. (Trouwens in de voorgaande eeuwen waren de makers van klokken, de klokkengieters, veelal ook ‘geschutgieters’ afhankelijk van waar op dat moment de grootste vraag naar was). Na WO II ontwikkeld het instrument zich verder tot een waar concertinstrument. Op dit moment zijn er ongeveer 210 handbespeelbare beiaarden in Nederland en zo’n 160 in België. De beiaard wordt momenteel in Nederland en België in veel plaatsen bespeeld tijdens de wekelijkse marktdag; de lezers zullen zich dat waarschijnlijk wel kunnen herinneren. De beiaardkunst heeft zich vreemd genoeg niet gelijkmatig verspreid over de rest van de wereld. Er zijn wat andere Europese landen die een handjevol beiaarden hebben (Frankrijk, Duitsland, Denemarken, Spanje, Portugal) en hier en daar in de wereld kan men een ‘verdwaalde’ beiaard vinden. De VS (Noord-Amerika) anderzijds, momenteel met ongeveer 180 handbespeelbare beiaarden, is zonder meer uitgegroeid tot een toonaangevend beiaardland tezamen met Nederland en België. De Amerikaanse beiaardcultuur kwam tot stand onder invloed van Amerikaanse politici en magnaten, die, vroeg in de 20e eeuw, kunst van de ‘oude wereld’ begonnen te importeren naar de VS. Vanaf dat moment heeft de beiaard zich verspreid over een groot deel van de USA en Canada en is vaak te vinden op universiteitscampussen, in kerken, en hier en daar ook als stadsbeiaard.

Ik ben een geboren en getogen Nederlander. Ik ben opgegroeid, en 35 jaar woonachtig geweest in Venlo en heb beiaardiersfuncties bekleed in Venlo, Roermond, Son en Hilvarenbeek, voordat ik in 1997 naar Illinois geëxporteerd werd. Nu, na zo’n kleine 2 decennia in de USA werkzaam te zijn geweest begin ik me pas bewust te worden van het feit dat ik een uitermate Nederlands beroep uitoefen, en onbewust onze Nederlandse cultuur verspreid. Momenteel bespeel ik het Thomas Rees Memorial Carillon in Springfield. Met zijn 67 klokken (over 5,5 octaven) en totaal klokkengewicht van circa 85,000 lbs, is het een van de grootste beiaarden ter wereld. Als toegevoegde waarde staat de beiaard in het mooie Washington Park, Springfield’s oudste park, dat als de concertzaal voor de beiaard fungeert. Jaarlijks vindt er, de eerste volle week van juni, een weeklang Internationaal Beiaardfestival plaats, waar de meest gerenommeerde spelers ter wereld (een deel is natuurlijk uit Nederland en België) hun opwachting maken en speciale beiaardconcerten verzorgen. Door het jaar verzorg ik een 5-tal concerten per week voor de talrijke parkbezoekers. Het Thomas Rees Memorial Carillon en de toren kunnen ook bezocht worden. In de zomermaanden zijn er bezoeken beschikbaar op gezette dagen en tijden. Bezoeken kunnen ook plaatvinden op aanvraag. Ik wil de lezers van De Krant dan ook uitnodigen, indien in de buurt, om de beiaard te komen bezoeken! Altijd leuk om weer andere Nederlanders te ontmoeten!

Voor details en contactinformatie ga naar: www.carillon-rees.org

Carlo van Ulft Director/Carillonist
Thomas Rees Memorial Carillon
1533 Williams Blvd
Springfield, IL 62704